Wydział Teologiczny Uniwersytetu Jagiellońskiego

Z E-ncyklopedia, Historia Kościoła na Śląsku
Wersja z dnia 14:14, 22 kwi 2017 autorstwa Mira (dyskusja | edycje) (dr)
(różn.) ← poprzednia wersja | przejdź do aktualnej wersji (różn.) | następna wersja → (różn.)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Collegium Maius
indeks Ludwika Orła, 1937
dyplom UJ ks. Franciszka Strzódki, 1953

11 stycznia 1397 papież Bonifacy wydał bullę zatwierdzającą suplikę królewską na utworzenie Wydziału Teologii w istniejącym już od dawna Studium Generalnym w Krakowie. Adresatami tego dokumentu byli król Władysław Jagiełło i królowa Jadwiga. Było to wielkie wyróżnienie dla Polski. Wydział Teologii w Krakowie miał takie same uprawnienia, jakie posiadał słynny Fakultet Teologiczny w Paryżu. Powołany do życia Wydział miał ożywić życie religijne w kraju, podnieść wykształcenie duchowieństwa oraz przyczynić się do chrystianizacji ziem w obrządku łacińskim na ziemiach litewsko-ruskich.

Na początku było sporo problemów z oficjalnym otwarciem Studium Generalnego, ale z czasem Jagiełło wydał przywilej fundacyjny, co ze strony prawnej łączyło się z oficjalnym otwarciem. Królowa Jadwiga nie doczekała tej chwili. Na Wydziale Teologii studiowało wielu studentów świeckich i duchownych, których kształcili wybitni profesorowie. Wydział rozwijał swoją działalność dydaktyczno-wychowawczą. Teolodzy i wykładowcy Uniwersytetu obok prowadzenia wykładów i dysput byli również zaangażowani w służbę dla dobra państwa i Kościoła. Swoimi radami i wiedzą wspierali biskupa Piotra Wysza z Radolina, który na początku XV wieku stał na czele polskiego średniowiecznego ruchu odnowy Kościoła. Ważną sprawą dla studiów teologicznych na Uniwersytecie Krakowskim w XVI stuleciu było powstanie nowego nurtu naukowego ukształtowanego przez humanizm. Istniał również dwutorowy system nauczenia. Z jednej strony była scholastyka, z drugiej pasja z pismami pogańskimi. Po Soborze Trydenckim w Akademii Krakowskiej postawiono sobie za cel obronę wiary katolickiej przed protestantyzmem.

Wiek XVII był trudny dla narodu. Trudne warunki gospodarcze i polityczne hamowały normalną pracę uniwersytecką. Wojny z Tatarami, Turkami, Szwedami, Moskwą i troska o byt nie sprzyjały nauce. Uczelnia traciła studentów. Wydział Teologiczny za panowania Augusta III pogrążony był w naukowej stagnacji. W XVIII wieku panowały potężne prądy umysłowe: oświecenie, romantyzm, pozytywizm. Miały miejsce również rozbiory Polski, wojny napoleońskie, powstania. Wszystkie te wydarzenia miały zarówno pozytywny jak i negatywny wpływ na działalność Uniwersytetu, a więc i na Wydział Teologiczny. Było wówczas sześć katedr: teologii dogmatycznej, polemicznej, moralnej, sakramentalnej, Pisma Świętego oraz historii Kościoła. Przełomowym momentem w dziejach wydziału jest wizyta Hugona Kołłątaja i przeprowadzona prze niego reforma z 1777 roku, która została zatwierdzona przez Komisję Edukacji Narodowej. W jej wyniku utworzono w Akademii Krakowskiej, przekształconej w Szkołę Główną Koronną, cztery kolegia, w tym także teologiczne. Z kolei nastały ciężkie czasy okupacji austriackiej. Władze austriackie chciały zlikwidować uczelnię, co się jednak im nie udało. Stanowiska profesorskie zostały obsadzone przez obcokrajowców oraz benedyktynów z opactwa Wiblingen. Uniwersytet w Krakowie został połączony z lwowskim, lecz podpisany po krótkim czasie w 1809 roku traktat pokojowy z Austrią przyczynił się do tego, że krakowski uniwersytet stał się znowu polskim.

Wcielenie Rzeczypospolitej Krakowskiej do Cesarstwa Austriackiego miało swój wpływ na dzieje Wydziału Teologicznego. Lata 1861-1862 były dla niego czasem nieskutecznej odbudowy. Galicja otrzymała autonomię, Wydział natomiast walczył o swoje prawa. Dzięki reformie z 1880 roku z pozytywnym skutkiem rozpoczęto starania o przywrócenie świetności, jaką Wydział miał w XV i XVI wieku. W okresie Dwudziestolecia Międzywojennego Wydział Teologiczny Uniwersytetu Jagiellońskiego cieszył się sukcesami: osiągnięciami naukowymi profesorów oraz dużą ilością studentów z całej Polski. Problemy przyszły wraz z nastaniem 1939 roku. Polska została napadnięta przez III Rzeszę i Rosję Sowiecką, którzy najpierw uderzyli w intelektualistów. 6 listopada 1939 władze okupacyjne aresztowały w ramach tzw. Sonderaktion Krakau 142 wykładowców i 3 studentów, a wśród nich byłego rektora UJ ks. Konstantego Michalskiego CM. Większość z nich została skierowana do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen. Na czas wojny zawieszono jakiekolwiek nauczanie.

Po wojnie Uniwersytet wraz z Wydziałem Teologicznym wrócił do jawnych zajęć i badań. Starał się jak najszybciej wrócić do normalnego funkcjonowania. Tymczasem komuniści, którzy budowali ustrój demokracji socjalistycznej, w 1954 roku włączyli Wydział Teologiczny UJ do Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie, co oznaczało jego likwidację. W 1959 roku Stolica Apostolska wydała dekret, w którym stwierdziła, że Wydział Teologiczny zgodnie z jego ustanowieniem i charakterem pozostaje pod kierownictwem jednej władzy kościelnej. W 1974 roku Wydziałowi przyznano tytuł „Papieski”. Jednak gdy kard. Karol Wojtyła, były biskup krakowski, został papieżem, a w Polsce powstała "Solidarność", rozmowy o przywrócenie Wydziału stawały się coraz bardziej usilne. W 1981 roku została utworzona Papieska Akademia Teologiczna w Krakowie, w której wykładano teologię, filozofię i historię Kościoła. W 2009 roku papież Benedykt XVI podniósł Akademię do godności Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II.

Bibliografia

A. Sawulski, Pomnik wiary Królowej, 600-lecie Wydziału Teologicznego, GN 1997, nr 4, s. 19; Wydział Teologiczny w Krakowie 1397-1997, red. S. Piech, Kraków 1997; ww.pat.krakow.pl/ (adres strony internetowej). Foto: Archiwum AKat.