Tekst źródłowy strony Księgi metrykalne

[[Plik:Metryki chelm.jpg|right|thumb|księga metrykalna z Chełmu Śl.]]
Wyraz metryka z łaciny matrix oznacza samica lub macica w szerszym znaczeniu źródło. Pierwszy raz tym słowem posłużono się w 199 roku na oznaczenie listy posiadaczy nieruchomości. Chrześcijanie pierwszych spisów używali do katechumenów, świętych ochrzczonych i zmarłych. Takie spisy były prowadzone do celów liturgicznych, porządkowych i statystycznych. Pierwsze miały postać tabliczek powleczonych woskiem tzw. dyptychów.  Na takich tabliczkach spisywano ludzi ochrzczonych, katechumenów. Chrześcijanie bardzo szybko zaczęli spisywać także małżeństwa. W średniowieczu ksiąg metrykalnych nie prowadzono miały na to jednak wpływ wiele czynników jak między innymi: prześladowania chrześcijan, wojny oraz duża liczba chrześcijan. Sam nakaz prowadzenia ksiąg metrykalnych po raz pierwszy pojawił się na Synodzie w Tournai w 1481 roku, dotyczył on prowadzenia księgi chrztu. 

Obwarowanie prawem powszechnym, prowadzenia ksiąg metrykalnych nastąpiło podczas [[Sobór Trydencki|Soboru Trydenckiego]] dokładnie dnia 11 listopada 1563 roku, podczas 24 sesji w ramach dekretu [[Tametsi]]. Nakazano prowadzenia księgi małżeństw, wpływ na to miało zawieranie małżeństw tajnych, chciano teraz aby wszystkie małżeństwa były zawierane w sposób jawny. Na tej samej soborowej sesji nakazano także prowadzić księgi chrztów. To również odnosiło się do sakramentu małżeństwa, gdyż dzięki księdze chrztu można był poznać pokrewieństwo duchowe jakie wynikało z relacji ojca/ matki chrzestnej w stosunku do samego ochrzczonego i jego rodziców, oraz księdza udzielającego chrztu i ochrzczonego z jego rodzicami. Takie pokrewieństwo duchowe zachodziło także podczas bierzmowania. To obligowało proboszczów do prowadzenia także księgi bierzmowania. [[Sobór Trydencki]] nie nakazywał prowadzenia ksiąg zgonów. Taki obowiązek nałożył dopiero tzw. [[Rytuał Rzymski]] z 1614 roku, papieża [[Paweł V|Pawła V]]. Konieczność spisywania osób zmarłych potwierdził [[Kodeks Prawa Kanonicznego]] z 1917 roku. Obowiązek prowadzenia ksiąg metrykalnych w Polsce ochrzczonych i zaślubionych w Polsce wprowadziły synody odbywające się w latach 1579-1602 między innymi Synod Piotrkowski z 1609 roku, który nakazał spisywania ochrzczonych, zaślubionych i bierzmowanych. Zaś Rytuał Piotrkowski z 1631 roku zobligował do prowadzenia księgi zgonów. 

Prowadzenie ksiąg metrykalnych potwierdził Kodeks Prawa Kanonicznego z 1917 roku oraz Kodeks promulgowany przez [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]] w 1983 roku. Tak więc dzisiaj prawo kościelne nakazuje prowadzenia ksiąg: ochrzczonych, małżeństw, bierzmowanych oraz zmarłych. Księga ochrzczonych składa się z rubryk: imię (imiona) i nazwisko ochrzczonego; data i miejsce urodzenia oraz chrztu; nazwisko i imię, wiek, wyznanie, miejsce zamieszkania rodziców; rodzice połączeni; nazwisko i imię, wiek, wyznanie oraz miejsce zamieszkania chrzestnych; szafarz sakramentu oraz adnotacje. Na księgę bierzmowanych składają się takie rubryki jak: imię i nazwisko bierzmowanego; imię nadane przy bierzmowaniu; datę i miejsce urodzenia bierzmowanego; datę i miejsce chrztu bierzmowanego; imię i nazwisko świadka bierzmowania; data i miejsce bierzmowania oraz imię i nazwisko szafarza sakramentu. W księdze małżeństw zapisuje się: imiona i nazwiska nupturientów; wyznanie, stan i zamieszkanie stron; data i miejsce urodzenia oraz chrztu nupturientów; imiona i nazwiska rodziców małżonków; data zawarcia małżeństwa; imię i nazwisko świadka urzędowego; imiona i nazwiska, wiek, miejsce zamieszkania świadków oraz numer bieżący protokołu przedślubnego.  W księdze zgonu wpisuje się: imię, imiona i nazwisko osoby zmarłej; datę i miejsce urodzenia; miejsce zamieszkania-adres; datę i miejsce zgonu; imiona i nazwiska rodziców zmarłego; imię i nazwisko żyjącego współmałżonka, wyznanie osoby zmarłej; przyjęte sakramenty, datę i miejsce pogrzebu; numer cywilnego aktu zgonu i przez kogo został wystawiony.   
==Bibliografia==
J. Kurpas, Początki ksiąg metrykalnych, Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne, t. 2, z. 1-2, Lublin 1961, s. 6-22; H. Krajewska, Wstęp, [w: ] Księgi metrykalne i stanu cywilnego w archiwach państwowych w Polsce, oprac. A. Laszuk, wydanie III, Warszawa 2003, s. 1; W. Wenz, Kancelaria parafialna jako przestrzeń kościelnego posługiwania. Studium kanoniczno-pastoralne, Wrocław 2008, s. 92; 94; 123-129; 139; 141; 146-149;156-157; 159.

[[Kategoria:Słownik historyczny]]